هر کجا هستم باشم آسمان مال من است

جديد ترين روش هاي تقلب

گويند: «تقلب مفهومي است بس اساسي» به طوري كه شاعر ميگويد:

تقلب توانگر كند مرد را / تو خر كن دبير خردمند را

تاريخچه ي تقلب از جايي شروع ميشود كه حسن كچل براي نخستين بار تن لش را تكان داد و به مكتب رفت . از بد ماجرا همان روز امتحان ماهيانه ي كودكان مكتب بود . ليك حسن از روي تنبلي و نا آگاهي از موضوع درس، چشمان چپش را بر روي ورقه ي همزاد انداخت تا نكتي بس ارزشمند از ورقه ي فوق الذكر، دشت كند. اين بود كه اولين تقلب تاريخ بشري زده شد. البته اين تقلب با روش هاي فوق العاده ابتدايي (البته در مقابل ترفند هاي كنوني) صورت گرفت. بدين ترتيب كه حسن با كلي زور زدن تن را تكان داد و خود را به بالاي ورقه ي همزاد رسانيد و خيلي راحت مطالب را دو در فرمود.

زان پس تقلب دوران طلايي خود را آغاز كرد. بدين ترتيب كه گسترش يافت و مصاديقي متفاوت پيدا كرد. از جمله تقلب هاي رايج تقلبات سر امتحان، دو در كردن غذا از سلف، تقلب در اتو زدن، تقلب در شماره دادن، تقلب در مخ زني، تقلب در بازي (كه از آن به جر زني تعبير ميشود) را مي شود نام برد.

حال روش هايي از تقلب در امتحانات را به نظرتان مي رسانيم:

روش هاي نوشتاري:

1- نوشتن روي كف پا ، پس كله، پشت گوش و...

2- نوشتن روي ميز، پشت نيمكت، زير نيمكت، پشت مانتوي دختر جلويي و...

3- نوشتن روي دستمال دماغي، پاكت نامه و...

4- نوشتن و لوله كردن تقلب و جاسازي آن در سوراخ هاي مختلفي از جمله دماغ، دهن، فك پايين،دريچه ي آئورت و ...

روش هاي با كلاسي:

1- استفاده از ماشين حسابهاي مهندسي

2- استفاده از آيينه، موچين، لوازم آرايش، فيلم، عكس

روش هاي جوادي:

1- خر نمودن يك فقره بچه خرخون

2- خم كردن سر به روي ورقه ي طرف به صورت تابلو.

3- روش بويايي: اندكي پاي مبارك را از كفش بيرون آورده تا هوا عطرآگين شود تا مراقبان تا شعاع ۲.۵ كيلومتري شما پيدايش نشود(تذكر : به دوستانتان بگوييد كه ماسك اكسيژن همراه داشته باشند )

این روز ها همه به شیوه جوادی تقلب می کنن شما چطور؟؟؟؟

مسابقه بهترین روش تقلب کردن که شما روشهای تقلب خودتون رو برامون تو نظرات سایت میذارین و در آخر با بررسی های کارشناسی 3 نفر به عنوان برنده انتخاب خواهد شد!!!

ببینیم کی تو این مسابقه هیجان انگیز اول میشه!!؟؟!!

جایزه: تحمل دوسال دیگه سایت RUD تا دوران دانشجوییمون تموم شه....هه هه هههه

جديد ترين روش هاي تقلب

گويند: «تقلب مفهومي است بس اساسي» به طوري كه شاعر ميگويد:

تقلب توانگر كند مرد را / تو خر كن دبير خردمند را

تاريخچه ي تقلب از جايي شروع ميشود كه حسن كچل براي نخستين بار تن لش را تكان داد و به مكتب رفت . از بد ماجرا همان روز امتحان ماهيانه ي كودكان مكتب بود . ليك حسن از روي تنبلي و نا آگاهي از موضوع درس، چشمان چپش را بر روي ورقه ي همزاد انداخت تا نكتي بس ارزشمند از ورقه ي فوق الذكر، دشت كند. اين بود كه اولين تقلب تاريخ بشري زده شد. البته اين تقلب با روش هاي فوق العاده ابتدايي (البته در مقابل ترفند هاي كنوني) صورت گرفت. بدين ترتيب كه حسن با كلي زور زدن تن را تكان داد و خود را به بالاي ورقه ي همزاد رسانيد و خيلي راحت مطالب را دو در فرمود.

زان پس تقلب دوران طلايي خود را آغاز كرد. بدين ترتيب كه گسترش يافت و مصاديقي متفاوت پيدا كرد. از جمله تقلب هاي رايج تقلبات سر امتحان، دو در كردن غذا از سلف، تقلب در اتو زدن، تقلب در شماره دادن، تقلب در مخ زني، تقلب در بازي (كه از آن به جر زني تعبير ميشود) را مي شود نام برد.

حال روش هايي از تقلب در امتحانات را به نظرتان مي رسانيم:

روش هاي نوشتاري:

1- نوشتن روي كف پا ، پس كله، پشت گوش و...

2- نوشتن روي ميز، پشت نيمكت، زير نيمكت، پشت مانتوي دختر جلويي و...

3- نوشتن روي دستمال دماغي، پاكت نامه و...

4- نوشتن و لوله كردن تقلب و جاسازي آن در سوراخ هاي مختلفي از جمله دماغ، دهن، فك پايين،دريچه ي آئورت و ...

روش هاي با كلاسي:

1- استفاده از ماشين حسابهاي مهندسي

2- استفاده از آيينه، موچين، لوازم آرايش، فيلم، عكس

روش هاي جوادي:

1- خر نمودن يك فقره بچه خرخون

2- خم كردن سر به روي ورقه ي طرف به صورت تابلو.

3- روش بويايي: اندكي پاي مبارك را از كفش بيرون آورده تا هوا عطرآگين شود تا مراقبان تا شعاع ۲.۵ كيلومتري شما پيدايش نشود(تذكر : به دوستانتان بگوييد كه ماسك اكسيژن همراه داشته باشند )

این روز ها همه به شیوه جوادی تقلب می کنن شما چطور؟؟؟؟

مسابقه بهترین روش تقلب کردن که شما روشهای تقلب خودتون رو برامون تو نظرات سایت میذارین و در آخر با بررسی های کارشناسی 3 نفر به عنوان برنده انتخاب خواهد شد!!!

ببینیم کی تو این مسابقه هیجان انگیز اول میشه!!؟؟!!

جایزه: تحمل دوسال دیگه سایت RUD تا دوران دانشجوییمون تموم شه....هه هه هههه

شیوه مدرن تقلب در امتحان : طنز ایران

این تصویر که بسیار عجیب به نظر می رسد اگرچه مدتهاست که از انتشار آن می گذرد و شاید بسیاری از مخاطبان و مراجعان به اینترنت بارها آن را دیده باشند اما چون این عکس را که یک صخره در برمه است فقط در یک روز خاص از سال میتوان شکار کرد و آنهم در ماه سپتامبر اقدام به انتشار مجدد آن شد.

خفن ترین گدائی که تو عمرتون دیدید!

شوک الکتریکی به محاسبات یارانه ای !!! ...
(عنوان، کاریکاتور و منبع از خبرآنلاین)

دانشمندان انگلیسی متوجه شدند عبور دادن پالس‌های الکتریکی از داخل مغز
می‌تواند توانایی انسان‌ها را برای جمع و تقریق کردن دو برابر کند.

http://www.redlink1.com/mydocs/group/92/01.jpg

تصاویر هنر نمایی با مغز مداد

) یک سوسک حمام می‌تواند 9 روز بدون سر زندگی کند تا اینکه از گرسنگی بمیرد.
2) یک کوروکودیل نمی‌تواند زبانش را بیرون در بیاورد.
4) حلزون می‌تواند 3 سال بخوابد.
5) به طور میانگین مردم از عنکبوت بیشتر می‌ترسند تا از مرگ!
6)‌ اگر جمعیت چین به شکل یک صف از مقابل شما راه بروند، این صف به خاطر سرعت تولید مثل هیچ‌وقت تمام نخواهد شد.
7) خطوط هوایی آمریکا با کم کردن فقط یک زیتون از سالاد هر مسافر در سال 1987 توانست 40000$ صرفه‌جویی کند.
8) ملت آمریکا بطور میانگین روزانه 73000 متر مربع پیتزا می‌خورند.
9) چشم‌های شترمرغ از مغزش بزرگتر است.
10)‌ بچه‌ها بدون کشکک زانو متولد میشوند. کشکک‌ها در سن 2 تا 6 سالگی ظاهر می‌شوند.
11) کوبیدن سر به دیوار 150 کالری در ساعت مصرف می‌کند.
12) پروانه‌ها با پاهایشان می‌چشند.
13) گربه‌‌ها می‌توانند بیش از یکصد صدا با حنجره خود تولید کنند در حالیکه سگ‌ها کمتر از 10 تا!
14) ادرار گربه زیر نور سیاه می‌درخشد.
15) تعداد چینی‌هایی که انگلیسی بلدند، از تعداد آمریکایی‌هایی که انگلیسی بلدند، بیشتر است!!
16) دوئل کردن در پاراگوئه آزاد است به شرطی که طرفین خون خود را بر گردن بگیرند.
17) فیل‌ها تنها حیواناتی هستند که نمی‌توانند بپرند.
18)‌ هر بار که یک تمبر را میلیسید 10/1 کالری انرژی مصرف می‌کنید.
19) فورییه 1865 تنها زمانی بود که ماه کامل نشد.
20) کوتاهترین جمله کامل در زبان انگلیسی I am است.
21) اگر عروسک باربی را زنده تصور کنید سایزش 33-23-39 و قدش 2 متر و 15 سانتی‌متر خواهد بود با گردنی 2 برابر بلندتر از یک انسان نرمال.
22) تمام خرسهای قطبی، چپ دست هستند.
23) اگر یک ماهی قرمز را در یک اتاق تاریک قرار دهید، کم کم رنگش سفید می‌شود.
24) اگر به صورت مداوم 8 سال و 7 ماه و 6 روز فریاد بزنید، انرژی صوتی لازم برای گرم کردن یک فنجان قهوه را تولید کرده‌اید.
25) در مصر باستان افراد روحانی تمام موهای بدن خود را می‌کندند حتی ابروها و موژه‌ها.
26) کوتاه‌ترین جنگ در تاریخ در سال 1896 بین زانزیبار و انگلستان رخ داد که 38 دقیقه طول کشید.
27) در 4000 سال گذشته هیچ حیوان جدیدی رام نشده است.
28) هیچ‌وقت نمیتوانی با چشمان باز عطسه کنی.
29) تعداد انسان‌هایی که به وسیله خر کشته می‌شوند، از انسان‌هایی که در سانحه هوایی می‌میرند بیشتر است.
30) چشم‌های ما از بدو تولد همین اندازه بوده‌اند، اما رشد دماغ و گوش ما هیچ‌وقت متوقف نمی‌شوند

عنوان : جناس و قلب
نویسنده : حميده سلطاني مقدم
كلمات كليدي : جناس، قلب، جناس تام، جناس ناقص، جناس زايد، جناس مركب، جناس مضارع، جناس لاحق، قلب بعض،ادبيات فارسي

وقتی نویسنده یا شاعر در سخن خود کلمات همجنس بیاورد که در ظاهر به یکدیگر شبیه و در معنی مختلف باشند، از صنعت جناس استفاده کرده است.[1]

انواع جناس

جناس تام: وقتی است که دو کلمهی متجانس در لفظ یکی باشند اما در معنی مختلف؛ اما فرق معنایی دو کلمه از مضمون کلام فهمیده میشود.

پدر با پسر یکدگر را "کنار"

گرفتند و کرده غم از دل "کنار"

اسدی طوسی

جناس ناقص(محرَّف): آن است که دو کلمهی متجانس در حروف یکی باشد ولی در اعراب(مصوت) متفاوت باشند.

صبحدم نالهی "قُمری" شنو از طرف چمن

تا فراموش کنی فتنهی دور "قَمری"

ظهیر فاریابی

جناس زاید: جناسی است که یکی از کلمات متجانس نسبت به دیگری، حرفی در آغاز یا وسط یا آخر اضافه دارد. پس بر سه نوع است:

"مختلفالاول(مطرف)، مختلفالوسط، مختلفالاخر(مذیَّل)"

شرف مرد به جود است و کرامت به سجود

هر که این هر دو ندارد عدمش به ز وجود

جناس مرکب: جناس مرکب یا مرفوّ(رفو شده) از اقسام جناس تام است و بر دو نوع است: مفروق و مقرون:

1. مفروق: دو کلمه متجانس، همهجا(هموزن) هستند اما اختلاف در تکیه دارند.

گرچه خود این پایهی بیهمسریست

پای مرا هم سر بالاتریست

نظامی

2. مقرون: هر دو کلمه متجانس مرکب باشند در این صورت بدان جناس مقرون گویند.[2]

قوم گفتندش که ای خر! گوش دار

خویش را اندازهی خرگوش دار

مولوی

جناس مضارع: وقتی اختلاف صامتهای آغازین دو رکن جناس کم باشد و به اصطلاح قریبالمخرج باشند، جناس مضارع است مثل گام و کام و یا مثل حالی و خالی در بیت زیر:

علمی که ز ذوق شرع "خالی" است

"حالی" سبب سیاه حالی است

سنایی

جناس لاحق: اگر تمام دو کلمه متجانس یکی باشد، جز یک حرف در اول و یا وسط، آنرا جناس لاحق گویند مثل زندان و خندان:[3]

امروز خندان آمدی مفتاح زندان آمدی

بر مستمندان آمدی چون بخشش و فضل خدا

مولوی

جناس خط: وقتی ارکان جناس در حروف یکی و در تلفظ و نقطهگذاری متفاوت باشند مثل بیمار و تیمار:

درشت است پاسخ ولیکن درست

درستی درشتی نماید نخست

ابو شکور بلخی

جناس لفظ: این نوع جناس در مقابل جناس خط است یعنی کلمات متجانس در تلفظ یکی و در نگارش متفاوت باشد مثل خوار و خار:

که کمتر کس ار جنگ را خاستی

درآورد گه لشکری خواستی

اسدی طوسی

جناس مکرر(مزدوج): دو کلمه متجانس را در آخر سجعهای نثر یا در آخر ابیات کنار هم بیاورند:

هست شکّربار یاقوت تو ای عیار یار

نیست کس را نزد آن یاقوت شکّربار، بار

معزی

جناس اشتقاق(اقتضاب): در این نوع جناس کلمات متجانس در مصوت بلند با یکدیگر فرق دارند که این نوع جناس موسیقاییترین نوع جناس است. مثل یاری و یارا:[4]

مرا ز انصاف یاران نیست یاری

تظلم کردنم زآن نیست یارا

خاقانی

جناس در کلام

انواع جناس که تاکنون بررسی شد همه در سطح کلمه بود، اما روش تجنیس در سطح جملات یک مصداق بیشتر ندارد و آن وقتی است که تمامی یا اکثر کلمات دو جمله یکسان و یک یا دو مورد آن جناس تام باشد. در این صورت وجه تشخیص، تکیه و آهنگ کلام است:[5]

چون ازو گشتی همه چیز از تو گشت

مولوی

قلب

قلب نیز جزء صنعت جناس است. قلب در لغت به معنی واژگون کردن و مقلوب به معنی واژگونه است. در فن بدیع، آوردن کلماتی است که حروف آنها مقلوب یکدیگرند. که این صنعت با درهم آمیختگی واکهای کلمات به وجود می‌آید؛ مثلا دو کلمهی(رقیب و قریب ـ رحیم و حریم). صنعت قلب در بدیع اهمیت زیادی دارد و دلیل قدرت و توانایی شاعر و ادیب است، اما شرط اصلی در محاسن و زیبایی، آن است که فصاحت و بلاغت را رعایت کرده و معنی را فدای الفاظ نکرده باشند[6].

اقسام قلب:

قلب بعض: اگر جابجایی حروف در بعضی کلمات باشد قلب بعض نامیده می‌شود:

جنٌت رقمی ز "رتبت" اوست

تبّت اثری ز "تربت" اوست

رشید وطواط

دایهی ابر بهاری را فرموده تا "بنات" "نبات" در مهد زمین بپرورد.

قلب بعض موسقاییترین انواع قلب است. اوج ادبیبودن قلب بعض وقتی است که جنبهی کنایی پیدا کند، یعنی با کمک قلب باید به مقصود شاعر پی برد.

دیو "رجیم" آن که بود دزد بیانم

گر دم طغیان زد از هجای صفاهان

خاقانی

که مقصود شاعر قلب رجیم یعنی مجیر(مجیرالدین بیلقانی) است.

قلب کل: اگر در کلمات مقلوب، جابجایی در همه حروف باشد، به طوری که حروف در دو کلمه وارونه یکدیگر باشند.

شعر و عرش و شرع از هم خاستند

تا که عالم زین سه حرف آراستند

عطار

قلب کامل یا مستوی: اگر تمام عبارات نثر یا نظم طوری باشد که چون از حرف اول یا از آخر به اول بخوانیم هر دو یکی گردد و این نوع قلب هیچ گونه ارزش موسیقیایی ندارد؛ زیرا ذهن تا این حدود متوجه این عکس نمیشود و چندان مثالی در ادبیات ندارد.

شکر به ترازوی وزارت برکش

و یا این مصرع: شو همره بلبل به لب هر مهوش

قلب مجنّح: مجنح در لغت به معنی مرغ بالدار، وقتی است که دو کلمه مقلوب یکی در صدر بیت و دیگری در عروض آن قرار گیرد.

"حور بر یاد جمال تو روان بخشد روح"

یا اینکه دو طرف بیت باشد

میغ از کف دست تو شود تیره که بحر است

بحر از سر کلک تو شود طیره که غیم است[7]

قلب ملحق: شبیه قلب مجنح است به جز اینکه قلب مجنح در تمام کلمات رخ میدهد یعنی(مقلوب کل )، اما قلب ملحق در بعضی کلمات یعنی(مقلوب بعض).

بحر خون پیدا شود از هر طرف

ز ابر تیغ همچو آبت، گاه حرب[8]

[1]. شمیسا، سیروس؛ نگاهی تازه به بدیع، تهران، فردوس، 1381، ص53-73

[2] فشارکی، محمد؛ نقد بدیع، تهران، سمت، 1385، ص18-23.

[3] کزازی، جلال الدین، بدیع، تهران، نشر مرکز، 1381، ص57.

[4]. کزازی، همان، ص59.

[5] همایی، جلال الدین؛ صناعات ادبی، تهران، موسسه مطبوعاتی علمی، بی تا، ص92.

[6]. شمیسا،همان، ص72.

[7] همایی؛ همان، ص98.

[8]. فشارکی؛ همان، ص43.

تجنیس (یا جناس ) ، از صنایع لفظی در علم بدیع . تجنیس در لغت به معنای «همجنس آوردن » و «با چیزی مانند شدن » است و در اصطلاح همانندی دو کلمه در لفظ با اختلاف آنها در معناست ، مانند «شیر» که هم به شیر آشامیدنی و هم به جانور درنده گفته می شود. در همة تعریفهای گوناگونی

که برای تجنیس داده شده است ( رجوع کنید بهرادویانی ، ص 11؛ شمس قیس ، ص 337؛ تفتازانی ، ص 445؛ مدنی ، ص 23؛ شمس العلماء گرکانی ، ص 201؛ جندی ، ص 8 ـ12)، شرط تجنیس اختلاف معناییِ دو لفظ همانند است . به دو لفظ همانند در جناس ، «دو رکن جناس » می گویند. برخی ، حُسن تجنیس را مشروط به آن دانسته اند که ارتباط طبیعی بین لفظ و معنا برقرار شود و با تکلف همراه نباشد ( رجوع کنید به جرجانی ، ص 10ـ17؛ مدنی ، ص 65).

ابن مُعتَز (متوفی 296) در البدیع ، قدیمترین منبع در بارة جناس در ادبیات عربی ، به تعریف جناس و تقسیم بندیهای آن پرداخته و از جناس در قرآن کریم و احادیث نبوی و گفتار صحابه و اشعار دورة جاهلیت و عصر اسلامی نمونه هایی آورده است (جندی ، ص 13)، سپس ادیبان بسیاری جناس و انواع آن را در آثار خود مطرح کرده اند، از جمله ابن رشیق (متوفی 456) در العمده ، عبدالقاهر جرجانی (متوفی 471 یا 474) در اسرارالبلاغة ، ابن اثیر (متوفی 637) در المثل السائر و صلاح الدین صفدی (متوفی 746) در جنان الجناس که کتابی مستقل در اینباره است .

در بارة تأثیر آثار ارسطو بر فن جناس ، آرای موافق و مخالفی مطرح شده و برخی محققان عرب ، در بارة تأثیر بلاغی جناس از دیدگاه عبدالقاهر جرجانی و میزان تأثیر گفته ها و اندیشه های ارسطو بر آن ، مباحثی مطرح کرده اند ( رجوع کنید به جندی ، ص 14ـ17).

جناس انواعی دارد که مهمترین آنها عبارت اند از: تامّ، زاید، مُتَوَّج ، مُذَیَّل ، مضارع ، لاحِق ، اشتقاق ، شبه اشتقاق ، مرکّب ، مُحَرَّف ، مُزدَوَج ، خطّ و مقلوب .

جناس تامّ، یعنی همانندی کامل دو لفظ با اختلاف در معنی . جناس تامّ بر دو نوع است : «مماثل » و «مستوفی '». در جناس مماثل طبقة دستوری دو واژه (اسم ، فعل ، حرف و مانند اینها) یکی است ؛ مانند ساعة (قیامت ) و ساعة (واحد زمان )، که هر دو اسم اند، در آیة 55 سورة روم : «یَومَ تَقُومُ السّاعَةُ یُقْسِمُ الْمُجرِمونَ ما لَبِثُوا غَیرَ ساعَةٍ...» (روزی که رستاخیز برپا شود، مجرمان سوگند یاد می کنند که جز ساعتی ] بیش [ درنگ نکرده اند)، یا خطا (شهری در ترکستان ) و خطا (اشتباه )، که هر دو اسم اند، در بیت «ای چراغ همه بتانِ خطا/ دور بودن ز روی توست خطا» (شمس قیس ، ص 338). در جناس مستوفی ' دو واژة همانند طبقة دستوری واحدی ندارند، مانند کلمة باد در بیت مولوی که در مصراع اول اسم و در مصراع دوم فعل است : «آتش است این بانگ نای و نیست باد/ هرکه این آتش ندارد نیست باد» (مولوی ، ج 1، دفتر اول ، ص 3) یا کلمة یحیی (فعل مضارع به معنای «زنده می کند») و یحیی (اسم خاص ) در این بیت ابوتمّام : «ما ماتَ مِن کَرَمِ الزمانِ فاِنَّه / یَحْیی ' لَدی یحیی بنِ عَبدِاللّهِ» (هر کرامت و بزرگواری که از صفحة گیتی نابود شده باشد در پیشگاه یحیی بن عبداللّه زنده است ؛ جرجانی ، ص 17؛ تفتازانی ، ص 446).

جناس زاید آن است که یکی از دو رکن جناس ، حرفی بیشتر از دیگری داشته باشد. این حرف زاید ممکن است در اول ، وسط یا پایان کلمه باشد. در اول کلمه مانند ساق و مساق در آیة 29 و 30 سورة قیامت : «وَالْتَفَّتِ السّاقُ بِالسَّاقِ اِلی ' رَبِّکَ یَومَئذٍ الْمَساقُ» (و ] محتضر را [ ساق به ساق دیگر در پیچد، در آن روز ] خلق را [ به سوی پروردگارت خواهند کشید) و رمیده و آرمیده در بیت «تا چند زمن رمیده باشی / با غیر من آرمیده باشی » (شمس العلماء گرکانی ، ص 206)؛ در وسط کلمه مانند «جَدّی جَهْدی » (بخت من در کوشش من است ؛ تفتازانی ، ص 447) یا برق و بیرق ، بدون در نظر گرفتن دقت دستوری ، در این بیت : «صبح ز مشرق چو کرد بیرق نور آشکار/ خنده زد اندر هوا بیرق او برق وار» (خاقانی ، ص 182)؛ و در آخر کلمه مانند نال و ناله و موی و مویه در بیت «در حسرت رخسار تو ای زیباروی / از ناله چو نال گشتم از مویه چو موی » (شمس قیس ، ص 340). جناس زاید را تفتازانی (همانجا) «ناقص » و جرجانی (ص 17ـ 18) «مَرفوّ» نامیده است .

جناس متوّج آن است که یکی از دو رکن جناس ، در ابتدای کلمه دو حرف بیش از دیگری داشته باشد، مانند دون و گردون در بیت «چشم بتان است که گردون دون / با سر چوب آورد از گل برون » (شمس العلماء گرکانی ، همانجا).

جناس مذیّل آن است که در آخر یکی از دو رکن جناس ، دو حرف زاید باشد، مانند یم و یمین در بیت «اگر میان یم اندر صفت ندیدستی / نگاه کن قلم او در آن خجسته یمین ». جناسهای متوّج و مذیّل از انواع جناس زایدند (تجلیل ، ص 34ـ 35).

جناس مضارع آن است که دو رکن جناس ، فقط در حرف نخست اختلاف داشته باشند و این دو حرف قریب المخرج باشند، مانند کمان و گمان در بیت «گفت آری موی ابرو شد کمان / سوی تو افکند تیری از گمان » (مولوی ، ج 1، دفتر دوم ، ص 253).

جناس لاحِق یکی از گونه های جناس مضارع است و به آن «مُطْمِع » و «مُطَرَّف » نیز گفته اند (شمس قیس ، ص 342؛ تجلیل ، ص 31ـ32). در این جناس ، اختلاف دو واژة همانند در حرفی است که قریب المخرج نیستند (برای اطلاع بیشتر رجوع کنید به تفتازانی ، ص 448). اختلاف دو کلمه گاه در حرف اول است ، مانند هُمَزَة و لُمَزَة در آیة اول سورة همزه : «وَیْلٌ لِکُلِّ هُمَزَةٍ لُمَزَةٍ» (وای بر هر بدگوی عیب جوی ) و دو کلمة بزم و رزم در بیت «روز رزم او نگیرد عزّ عزرائیل جان / روز بزم او بماند جبرئیل از وای وای » (منوچهری ، ص 123). گاه اختلاف در حرف وسط است ، مانند شهید و شدید در آیة هفتم و هشتم سورة عادیات : «وَ اِنَّهُ عَلی ' ذ'لِکَ لَشَهِیدٌ وَ اِنَّهُ لِحُبِّ الْخَیْرِ لَشَدیدٌ» (و او خود بر این ] امر [ ، نیک گواه است . و براستی او ] =انسان [ سخت شیفتة مال است )، و کلماتِ کُشی و کَسی و برکِشیده و برکِشنده در بیت «جهان به خیره کُشی در کَسی کِشید کمان / که برکِشیدة حق بود و برکِشندة ما» (خاقانی ، ص 30). اختلاف ممکن است در حرف آخر باشد، مانند امر و امن در آیة 83 سورة نساء: «وَ اِذا' جآءَهُمْ اَمْرٌ مِنَ الْاَمْنِ اَوِالْخَوْفِ اَذَاعُوا بِهِ...» (چون خبری ] حاکی [ از ایمنی یا وحشت به آنان برسد، انتشارش دهند»، و شرار و شراب و طعان و طعام در این بیت معزّی : «از شرار تیغ بودی بادساران را شراب / وز طعان رمح بودی خاکساران را طعام » (رشید وطواط ، ص 10).

جناس اشتقاق عبارت است از توافق دو کلمة متجانس در حروف اصلی ، ازینرو آن را دقیقاً جناس ندانسته بلکه ملحق به جناس دانسته اند (تفتازانی ، ص 449)، مانند اَقِمْ و قَیّم در آیة 43 سورة روم : «فَاَقِمْ وَجْهَکَ لِلدّینِ الْقَیِّمِ...» (پس به سوی این دین پایدار روی بیاور). جناس اشتقاق در فارسی نیز، به سبب کاربرد کلمه های عربی ، کاربرد دارد، مانند دو کلمة ولی و ولایت در بیت «رندان تشنه لب را آبی نمی دهد کس / گویی ولی شناسان رفتند از این ولایت » (حافظ ، ص 65).

جناس شبه اشتقاق آن است که حروف دو لفظ ، مشترک ولی از دو ریشة مختلف باشند (تفتازانی ، همانجا)، مانند قال (مشتق از قول ) و قالین (مشتق از قلی ) در آیة 168 سورة شعراء: «قالَ اِنّی لِعَمَلِکُم مِنَ الْقالِینَ» ( ] لوط [ گفت : براستی من دشمن کردار شُمایم ). این جناس را «مقارب » نیز نامیده اند (تجلیل ، ص 37). شمس قیس رازی (ص 343) ذیل جناس اشتقاق ، آن را مترادف «اقتضاب » (احتمالاً به صرف معنای لغوی آن : «بریدن و جدا کردن ») دانسته و این مثال را ذکر کرده است : «ز وَصفَت رسیده است شاعر به شعری / ز نَعتَت گرفتست راوی رُوایی ».

جناس مرکّب یا «ترکیب »، آن است که یکی از دو واژة همانند بسیط و دیگری مرکّب از دو کلمه باشد، مانند تابنده در بیت «خورشید که نور دیدة آفاق است / تابنده نشد پیش تو تا، بنده نشد» (شمس قیس ، ص 340). برای جناس مرکّب انواعی برشمرده اند ( رجوع کنید به تهانوی ، ج 1، ص 229؛ تجلیل ، ص 39ـ42).

جناس محرَّف ، عبارت است از اینکه دو رکن جناس ، به لحاظ نوشتار شباهت به هم ، اما در اعراب و معنی اختلاف داشته باشند، مانند آیة 279 سورة بقره : «...لاتَظْلِمونَ وَ لاتُظْلَمونَ» (نه ستم می کنید و نه ستم می بینید) یا اُنس و اِنس در این بیت : «مگر به ساحت گیتی نماند بوی وفا/ که هیچ اُنس نیامد زهیچ اِنس مرا» (خاقانی ، ص 29).

جناس مزدوج ، که آن را «مکرّر»، «مردّد» و «مَجَنَّب » نیز گفته اند (تفتازانی ، همانجا؛ تجلیل ، ص 46)، آن است که دو واژة متجانس ــ از هر نوع جناسی که باشند ــ به دنبال هم بیایند و برخی گفته اند که به عنوان کلمات سجع یا قافیه باشند ( رجوع کنید بهتجلیل ، همانجا)، مانند جناس در آیة 22 سورة نمل : «...وَجِئْتُکَ مِنْ سَبـَاٍ بِنَبَاٍ یَقینٍ» (و برای تو از سبا گزارشی درست آورده ام )، یا در بیت «یافت زی دریا دگر بار ابر گوهربار بار / باغ و بستان یافت ز ابر گوهر بار بار » (رشید وطواط ، ص 9ـ10).

جناس خط ، که برخی آن را جناس «تصحیف » و «مضارعه » نامیده اند (رادویانی ، ص 25؛ دهخدا، ذیل «تجنیس خط »)، آن است که دو رکن جناس در نوشتار یکسان ، اما در نقطه هایشان متفاوت باشند، مانند بوسه و توشه در این بیت سعدی : «مرا بوسه گفتا به تصحیف ده / که درویش را توشه از بوسه به » که خود سعدی آن را «تصحیف » نامیده است (ص 89)، یا مانند آیة 104 سورة کهف : «...وَ هُم یَحْسَبُونَ اَنـَّهُمْ یُحْسِنُونَ صُنْعاً» (و خود می پندارند که کار خوب انجام می دهند).

جناس مقلوب ، که آن را با نامهای «باشگونه » (واژگونه )، «عکس » و «تصریف » نیز نامیده اند (رادویانی ، ص 15؛ تفتازانی ، ص 448ـ449؛ مدنی ، ص 55)، آن است که دو واژة همانند از نظر نوع حروف و تعداد آنها یکسان باشند، ولی از لحاظ ترتیب حروف برعکس و مخالف باشند، مانند گنج و جنگ در این بیت عنصری : «به گنج اندرش ساخته خواسته / به جنگ اندرش لشکر آراسته » ( رجوع کنید به رادویانی ، ص 17).

جناس مقلوب بر چند نوع است ، از جمله : قلب اضمار یا قلب کل ، آن است که یکی از دو مقلوب در نیت متکلم باشد و دیگری در کلام او ظاهر شود، مانند «وارونه کلاه که گفتی ، برای من » (تهانوی ، ج 1، ص 228؛ شمس العلماء گرکانی ، ص 292) که اگر حروفِ کلمة «کلاه » کاملاً برعکس (مقلوب ) شود، کلمة «هلاک » به دست می آید؛ و قلب بعض ، که عمل قلب در بخشی از ساختمان دو رکن جناس روی می دهد، مانند سَحْبان و سُبحان در این بیت : «توان در بلاغت به سَحْبان رسید/ نه در کنه بی چونِ سُبْحان رسید» (سعدی ، ص 35).

علی جندی در فنّالجناس (ص 161) به چند نوع جناس دیگر نیز اشاره کرده است ، از جمله : جناس مُعتَل ، که اختلاف دو کلمة همانند در یکی از حرفهای علّه است ، مانند نور و نار ؛ جناس تنوین که یکی از دو کلمة متجانس با تنوین و دیگری با حرف «ن » ذکر می شود، مانند شجیً و شجن ؛ جناس ترجیع ، که در آن بخشی از کلمه در دیگری تکرار می شود مانند ربِّهم و بهم ، جناس مضاف ، که در آن یکی از دو واژة متجانس با مضاف همراه باشد، مانند کلمة تمام در این بیت بُحتُری : «اَیا قَمرَ

التَّمامِ اَعَنْتَ ظُلماً/ علی ' تَطاولِ اللَّیْلِ التّمامِ» (ای ماه چهارده شبة کامل ، تو بر ستمی کمک کرده ای و شب کامل را از

من گرفته ای ) که «قَمرَ التَّمام » ترکیب اضافی و «اللَّیلِ التّمام » ترکیب وصفی است .

منابع : علاوه بر قرآن ؛ جلیل تجلیل ، جناس در پهنة ادب فارسی ، تهران 1367ش ؛ مسعودبن عمر تفتازانی ، کتاب المطوّل فی شرح تلخیص المفتاح ، ] استانبول [ 1330، چاپ افست قم 1407؛ محمد اعلی بن علی تهانوی ، کتاب کشاف اصطلاحات الفنون ، چاپ محمد وجیه و دیگران ، کلکته 1862، چاپ افست تهران 1967؛ عبدالقاهربن عبدالرحمان جرجانی ، کتاب اسرارالبلاغة ، چاپ هلموت ریتر، استانبول 1954؛ علی جندی ، فنّالجناس ، مصر ?] 1954 [ ؛ شمس الدین محمد حافظ ، دیوان ، چاپ محمد قزوینی و قاسم غنی ، تهران 1369ش ؛ بدیل بن علی خاقانی ، دیوان ، چاپ ضیاءالدین سجادی ، تهران 1368ش ؛ دهخدا؛ محمدبن عمر رادویانی ، ترجمان البلاغه ، چاپ احمد آتش ، استانبول 1949، چاپ افست تهران 1362ش ؛ محمدبن محمد رشید وطواط ، حدایق السحر فی دقایق الشعر ، چاپ عباس اقبال ، تهران 1362ش ؛ مصلح بن عبداللّه سعدی ، بوستان سعدی : سعدی نامه ، چاپ غلامحسین یوسفی ، تهران 1363ش ؛ محمدحسین شمس العلماء گرکانی ، ابدع البدایع ، چاپ حسین جعفری ، تبریز 1377ش ؛ محمدبن قیس شمس قیس ، کتاب المعجم فی معاییر اشعار العجم ، تصحیح محمدبن عبدالوهاب قزوینی ، چاپ محمدتقی مدرس رضوی ، تهران ] 1338ش [ ؛ علی خان بن احمد مدنی ، کتاب انوارالربیع فی انواع البدیع ، چاپ سنگی ] تهران [ 1304؛ احمدبن قوص منوچهری ، دیوان ، چاپ محمد دبیرسیاقی ، تهران 1347ش ؛ جلال الدین محمدبن محمد مولوی ، کتاب مثنوی معنوی ، چاپ رینولد آلن نیکلسون ، تهران 1360 ش .

/ جلیل تجلیل /

جناس تام (آرایه های ادبی )

جناس تام

آرایه های لفظی زبان - سجع

روش تجنیس

روش تجنیس یا جناس یا همجنس سازی یكی دیگر از روش هایی است كه در سطح كلمات با جملات، هماهنگی و موسیقی به وجود می آورد و یا موسیقی كلام را افزون می كند.

روش تجنیس مبتنی بر نزدیكی هر چه بیشتر واك هاست؛ به طوری كه كلمات همجنس به نظر آیند یا همجنس بودن آن ها به ذهن متبادر شود. به مصادیق روش جناس نیز جناس گویند كه اقسامی دارد.

الف – روش تجنیس در سطح كلمه

1- جناس تام

لفظ (مجموعه صامت ها و مصوت ها) یكی باشد و معنی مختلف؛ یعنی اتحاد در واك و اختلاف در معنی:

شانه/ شانه گور/ گور گوی / گوی

فرق معنایی، از جمله ،یعنی فحوای كلام (Context) فهمیده می شود.

جناس تام همان بحث لغات مشترك یعنی لغات چند معنائی (Polysymy) در بحث علم اصول و دلالات در منطق و معنی شناسی (Semantics) است و در همه زبان ها مطرح است و از آنجا كه محل التقای مباحث معنائی (Thematics) و مباحث لفظی (Verbal) است اهمیت بسیار دارد.

تبصره 1:تجانس بین خوار/خار، فطرت/ فترت، محظور/ محذور را جناس لفظ نام نهاده اند. از نظر ما همه این موارد جناس تام است. زیرا چنانكه گفته شد بدیع بحث موسیقی و مسموعات است نه بحث مكتوبات.

دیدی آن ترك ختا غارت دین بود مرا گر چه عمری به خطا دوست خطابش كردم

فرخی یزدی

بهرام كه گور می گرفتی همه عمر

دیدی كه چگونه گور بهرام گرفت

گور اول به معنی گورخر گور دوم به معنی قبر (مجازاً خاك)

شكر لب جوانی نی آموختی

كه دل ها بر آتش چو نی سوختی

نی اول به معنی ساز نی دوم : چوب نی

بوستان سعدی

نماند فتنه در ایام شاه جز سعدی

كه بر جمال تو فتنه است و خلق بر سخنش

فتنه اول : آشوب فتنه دوم:عاشق و مفتنون

سعدی شیرازی

جناس تام

جناس مرکب

جناس مرکب یا مرفو (رفو شده) از فروع جناس تام است و بر دو نوع است:

الف: دو کلمه متجانس، هم هجا (هم وزن) هستند، اما اختلاف در تکیه دارند، یعنی - به قول دستودانان- یکی بسیط یا در حکم بسیط و دیگری مرکب است:

کمند (تکیه در آخر)/ کمند (تکیه در اول)، سلامت (صحت) / سلامت (سلام بر تو)

گفتمش باید بری ناممزیاد

گفت آری می برم نامتزیاد

(فرصت شیرا زی)

زیاد اول کثرت را می رساند و زیاد دوم مخفف «از یاد» است .

بنگر و امروز بین کز آنکیان است

ملک که دی و پریر از آنکیان بود

(سیف فرغانی)

منظور از کیان اول سئوال پرسشی «از آن چه کسانی» است و منظور از کیان دوم دوران پادشاهی کیانیان است.

تا قیامت هر که جنس آن بدان

در وجود آید، بود رویش بدان

مولوی

قوافی منظومه سحر حلال اهلی شیرازی تماما ا این دست است :

خواجه در ابریشم و ما درگلیم

عاقبت ای دل همه یکسر گلیم

از گلیم اول زیرانداز (نامرغوب) و از گلیم دوم عبارت «در گـِل هستیم» اراده می شود.

تبصره : در برخی از کتب بدیعی متأخر در مورد جناس مرکب، دقت هایی کرده اند که در واقع خارج از حوزه بحث های بدیعی (موسیقیائی) است. مثلاً گفته اند که اگر طرز نگارش واژه ها یکسان باشد جناس مرکب مقرون است: کمند/ کمند و اگر شکل املایی به یک گونه نباشد جناس مرکب مفروق است: دلبری/ دل بری

شاهان زمانه خصم بردار کشند

و آن نرگس بیدار تو بی دار کشد

(مولانا)

ب: هر دو کلمه متجانس مرکب باشند، در این صورت بدان جناس ملفق یا متشابه گویند.

چون نای بی نوایم از این نای بی نوا

شادی ندید هیچکس از نای بی نوا

(مسعود سعد سلمان)

نای بی نوا در آخر مصراع اول به معنی زندان «نای» بی ساز و برگ و مفلوک و در آخر مصراع دوم به معنی نای بی آهنگ است.

زان شده در پیش شاهان دور باش

کی شده نزدیک شاهان، دور باش

(منطق الطیر عطار)

تبصره یک : گاهی کلمه جناس را (چه مرکب باشد و چه مفرد) به دو قسمت معنی دار تقسیم می کنند و هر قسمت را جداگانه و در معنی مستقل به کار می برند.

قوم گفتندش که ای خر! گوش دار

خویش را اندازه خرگوش دار

(دفتر اول مثنوی)

یکی شاهدی در سمرقند داشت

که گفتی به جای سمر، قند داشت

(بوستان)

از بس مکان که داده و تمکین که کرده اند

خشنودم از کیای ری و از کیای ری

(خاقانی)

مفروشید کمان و زره و تیغ، نان را

که سزا نیست سلح ها به جز از تیغ زنان را

(مولوی)

تبصره 2: در کتب سنتی شهریار

به عنوان جناس ملفق ذکر شده است که صحیح نیست، زیرا در مثال اول یک مصوت کوتاه اضافه است و در مثال دوم یک همزه و نیز در هر دو مورد، در طرح هجاها اختلاف است. این موارد را بهتر است ملحق به جناس مرکب بنامیم:

گوئی که نگون کرده است ایوان فلک وش را؟

حکم فلک گردان یا حکم فلک گردان؟

خاقانی

کمال فضل ترا من به گرد می نرسم

مگر کسی کند اسب سخن به زین به ازین

سعدی (قصاید)

در مثال اول یک مصوت کوتاه و در مثال دوم یک هجای کوتاه اختلاف است.

جناس یک‌سانی و هم‌سانی دو یا چند واژه در واج‌های سازنده را گویند، اگر معنی متفاوتی داشته باشند. در دو کلمه هم‌جنس گاه جز معنی هیچ گونه تفاوتی ندارند و گاه علاوه بر معنی، در یک مصوت یا صامت با هم متفاوت‌اند. به دو کلمه هم جنس یا هم‌معنی که در یک مصراع یا بیت به کار می‌رود، ارکان جناس گویند. ارزش جناس به موسیقی و آهنگی است که در سخن می‌آفریند و زیبایی جناس در گرو پیوندی است که با معنی سخن دارد. جناس در شعر و نیز در نثر به کار می‌رود. جناس تام یک‌سانی دو واژه در تعداد و ترتیب واج‌هاست؛ جناس تام بر موسیقی درونی مصراع یا جمله می‌افزاید؛ مانند:

بردوخته‌ام دیده چو باز از همه عالم

تا دیده من بر رخ زیبای تو باز است

در این مثال واژه « باز» دو بار به کار رفته است؛ باز اول به معنی پرنده شکاری و باز دوم به معنی گشاده است.

[ویرایش] انواع

جناس ناقص حرکتی: یک‌سانی دو یا چند واژه در صامت‌ها و اختلاف آن‌ها در مصوت‌های کوتاه است. تکرار صامت‌ها، موسیقی درونی مصراع را پدید می‌آورد؛ مانند:

شکر کند چرخ فلک، از مَلِک و مُلک و مَلِک

کز کرم و بخشش او، روشن و بخشنده شدم

در بیت بالا، سه واژه « مَلِک، مُلک، مَلَک» به کار رفته‌اند، صامت‌های هر سه واژه یک‌سان اما مصوت‌های کوتاه آنان و همچنان معنی شان با هم متفاوت است.

جناس ناقص اختلافی: اختلاف دو کلمه در حرف اول، وسط یا آخر است. جناس میان دو واژه آن‌گاه جناس ناقص خوانده می‌شوند که اختلاف آن‌ها بیش از یک حرف نباشد. برای نمونه:

بدان گه که خیزد خروش خروس

ز درگاه برخاست آوای کوس

در این مثال، دو کلمه «خروش» و «خروس» در کنار هم آمده‌اند، آخرین صامت دو کلمه با هم متفاوت است. هماهنگی این دو واژه در بقیه صامت‌ها و مصوت‌ها و هماهنگی حرف اول آن‌ها با «خیزد» از عوامل آفرینش موسیقی در مصراع اول است. این جناس در کتب سنتی، به تفکیک اختلاف در حرف اول، وسط و آخر، جناس مضارع، لاحق و مطرف نامیده می‌شده است.

جناس ناقص افزایشی: اختلاف دو واژه است در معنی و تعداد حروف، این نوع جناس در کتب سنتی جناس زاید یا مذیّل نامیده می‌شده است. در جناس ناقص افزایشی، افزایش ممکن است در حرف اول، وسط و آخر رخ دهد. مانند:

سرو چمان من چرا میل چمن نمی‌کند

همدم گل نمی‌شود، یاد سمن نمی‌کند

در این بیت، واژه «چمان» یک حرف بیشتر از «چمن» دارد. این حرف در وسط آن افزوده شده است. هم‌سانی سه صامت دیگر در این دو واژه و همراهی چمان و چمن با کلمه «چرا» در آفرینش موسیقی درونی نقش داشته است.

جناس تام : آن است که دو کلمه در بیتی بیاید در خط و تلفظ یکسان باشند، اما دو معنی متفاوت داشته باشند. مانند : شیر (به معنی شیر خوردنی، شیر حیوان، شیر آب).

«بهرام گه گور می‌گرفتی همه عمر دیدی که چگونه گور بهرام گرفت». گور اول به معنی گورخر و گور دوم به معنی قبر است

حیوانات در ادبیات و داستان پارسی

نویسندگان صاحب ذوق در حوزه داستان و شاعرانی كه خلاقه توانسته اند در حوزه ادبیات خودشان را معرفی كنند، عموماً آدم هایی بوده اند كه در دوران های مختلف توانسته اند آرا و عقاید خود را آن گونه كه می خواهند بیان كنند، حال این بیان گاه به شكل های استعاری و پنهان بوده و گاه صورتی آشكار به خودگرفته است. اما در دوران هایی نویسندگان شخصیت های اثرشان را از حیوانات برگزیده اند. این انتخاب به چند دلیل انجام می گرفته است. دلیل نخست این بوده كه در برخی دوران ها به دلایل فشار پادشاهان امكان مستقیم نویسی و یا از انسان ها و ظلم و جوری كه بر آنها می رود نوشتن باعث دستگیری و ایجاد مشكل برای نویسنده شده و او از خیر این كار می گذشته است.
اما وقتی حرف و سخن از زبان حیوانات باشد دیگر نمی شود خرده ای بر اتفاقات گرفت چرا كه شخصیت ها انسانی نیستند. دلیل دوم «جنگلی » بودن مسأله است. جنگل در معانی انسانی آن جدای از طبیعت و بكر بودن و سبزبودن و تمام اتفاقات و ویژگی های منحصر به فرد و خوب معنی دیگری هم دارد و آن تداعی معنی هرج و مرج است. انسانها قانون جنگل را قانونی می دانندكه مروج این است كه پرزور كم توان را می كشد و هركس قوی تر است می ماند. دراین فضا بیان هر مسأله ای راحت می شود چرا كه به جز قاعده زورگویی قاعده دیگری قابل بیان نیست. دلیل سوم ویژگی های انسان هایی است كه گاه از سر اشاره به حیوانات نزدیكند، مثلاً آدم های زبر و زرنگ به پلنگ، آدم های مرموز به روباه و مار، آدم های درنده خو به گرگ، پاك و آسمانی به كبوتر و... این ویژگی ها یكی دیگر از دلایلی است كه نویسنده شخصیت هایی انسانی اش را به حیوانات بدل كرده و آنها را در داستان هایش می آورد.
● فابل Fable :
فابل از ریشه لاتین Fabula به معنی بازگفتن است و بر روایت كردن تأكید دارد. این اصطلاح در دوران قرون وسطی و رنسانس اغلب هنگام سخن گفتن از طرح یك روایت به كار می رفت. در كتاب «حكایت از زبان حیوانات» آمده است: « در اصطلاح ادبی فابل داستان كوتاه و ساده ای است كه معمولاً شخصیت های آن حیوانات هستند و هدف آن آموختن و تعلیم یك اصل و حقیقت اخلاقی یا معنوی است. البته «فابل» گاهی نیز برای داستان های مربوط به موجودات طبیعی و یا وقایع خارق العاده وافسانه ها و اسطوره های جهانی و داستان های دروغین و ساختگی به كار می رود، شخصیت ها در «فابل» اغلب حیواناتند، اما گاهی اشیای بی جان هم در آن حضور دارند».
در فرهنگ اصطلاحات ادبی جهان می خوانیم در فابل حیوانات مطابق با طبیعت خود عمل می كنند جز آن كه سخن می گویند ، موضوعات و مایه های اصلی در «فابل» بی شمار است و بخشی از فرهنگ عوام و ابداعات اهل مغالطه است، دیدگاه «فابل» واقع گرا و كنایه آمیز است». این تعریف در عین كوتاهی جامع تر است. دكتر محمدتقوی معتقد است: «حكایت های موجود فارسی كه از زبان حیوان نقل شده اند، اغلب كوتاه ، ساده، اخلاقی یا متضمن تعلیم اخلاقی بویژه اخلاق اجتماعی هستند و از این رو در زمره «فابل»ها می گنجند. بااین حال كم و بیش نمونه هایی از حكایت ها هستند كه دارای شخصیت های حیوانی اند، اما برخی ویژگی های «فابل» را ندارند و به آنها می توان تمثیل رمزی یا «الگوری» گفت. (الگوری شیوه بیانی ای است كه در آن یك شخص ، یك عقیده مطلق یایك واقعه، هم نشان دهنده خودش است هم نشان دهنده دیگری الگوری استعاره گسترده است) كه نمونه های آن بسیار اندكند و از آن می توان به موش و گربه عبید زاكانی اشاره كرد، یا حكایت هایی هستند كه برای تبیین مفاهیم غیرقابل بیان و نگفتنی به كار گرفته شده اند (مانند منطق الطیر) كه در زمره داستان های رمزی قرار می گیرند. از چندحكایت یا داستان انگشت شمار كه بگذریم، بیشتر حكایت ها طرح و ساختار مشابهی دارند و مضمون آنها از سوی داستان گویای راوی به صراحت بیان شده است».
در واقع داستان های «فابل» كه با شخصیت های حیوانی نوشته می شوند آنقدر توانستند تأثیرگذار باشند كه گاه در حوزه كودك هم حضورپیدا كردند، حضور آنها در حوزه كودك به این شكل بود كه كودكان علاقه مند بودند حیوانات با زبان كودكانه برای آنهاحرف بزنند، این حضور تا جایی پیش رفت كه شركتهای بزرگ فیلمسازی دنیا بر آن شدند شخصیت های كارتونی آثارشان را از حیوانات انتخاب كنند، خرس، فیل، الاغ، خرگوش، سمور، زنبور عسل، ملخ، خوك، شیر، زرافه و خیلی از حیوانات دیگر پس از حضور موفق در نوشتار درهنرهای بصری هم حضور پیدا كردند و توانستند بسیار موفق جلوه كنند. حتی این موفقیت تا امروز هم ادامه داشته است، همان طور كه می دانید كارتون شیرشاه و شرك جزو كارتون های پربیننده ای هستندكه در شخصیت های آنها حیوان هم هست. توجه كودكان به این آثار اگرچه از دلایلی كه در ابتدای اثر در موردآثار «فابل» نام بردم فاصله دارد اما می توان مواردی را یافت كه می شود با آن دلایل مطابقت هایی پیدا كرد.
▪ پیشینه «فابل»:
شاید از همان زمانی كه انسان در رابطه با حیوان قرار گرفت تاریخ «فابل» رقم خورد و نمی شود تاریخ دقیقی را برای این مبحث مشخص كرد. در حكایت های حیوانات در ادب فارسی درباره این رابطه آمده است : «در این دوران انسان به حیوان همچون موجودی كه با او در حیات جسمی و روحی شریك است،می نگریست و چه بسا گاهی به دلایل مختلف برای او نسبت به خود برتری قائل بود. بسیاری از حیوانات را قوی تر از خود می یافت و آنها را مظهر قدرت می شمرد، برخی را حیله گر می یافت و برخی را شرور و این تجربه ها به شكل گرفتن اعتقادهای خاصی درباره حیوانات منجر شد. تجسم یافتن كهن الگوها در هند، مصر و یونان و... در قالب حیوانات خاصی یا تركیبی از چند حیوان از این نگرش همراه با خضوع حكایت می كند. بی شك این نگرش نخستین تا مدت ها باقی مانده است و حضور حیوان در مقدس ترین مكان ها به شكل نقاشی یا مجسمه های عظیم خود حكایت از مقام ومنزلت حیوان نزد انسان های بدوی دارد.
● آثار ادب كهن فارسی درباره حیوانات
اگرچه «كلیله و دمنه» اثری پارسی نیست اما تأثیر زیادی بر ادب پارسی گذاشته است. آنقدر كه بلعمی آن را به نثر و رودكی بخش هایی از آن را به شعر درآورده است. از تأثیرات این اثر بر ادب پارسی می توان به «مرزبان نامه» اثر سعدالدین وراوینی اشاره كرد كه البته نه از روی كلیله و دمنه به تقلید بلكه از منابع مختلف هنری و غیرهنری به اضافه اثری با همین نام از اسپهبد مرزبان ابن رستم بن شروین از ملوك طبرستان تألیف شده است. آثار دیگری نیز در زبان فارسی داریم كه در آن به حیوانات اشاره شده است و از آن می توان به «سندبادنامه» اشاره كرد. این اثر توسط ظهیرالدین سمرقندی در قرن ششم نوشته شده است. «جوامع الحكایات» محمد عوفی نیز از آثاری است كه در آن به حیوانات اشاراتی شده است. «به طور كلی حكایت های حیوانات در آثار فارسی اعم از نظم و نثر دو شكل كلی دارد. برخی آثار خود حكایت ها را موضوع كار قرار داده اند و باب ها یا فصولی از كتاب را به داستان های كم و بیش طولانی از حیوانات اختصاص داده اند، یعنی داستان های اصلی در آنها، با شخصیت های حیوانی شكل می گیرد. این ویژگی در وهله اول در «كلیله و دمنه» سپس «مرزبان نامه» به چشم می خورد و بعد در برخی بخش های «جواهرالاسمار» و «سندبادنامه» دیگر آثار اغلب در زمره آثار داستانی نیستند بلكه بیشتر شامل باب هایی در موضوعات متنوع اخلاقی و تعلیمی هستند كه به اقتضای سخن از حكایت های حیوانات نیز در آن گنجانده شده است. مانند «جوامع الحكایات»، «فرائد السلوك»، «بهارستان» جامی كه فصل ها و باب هایی با عناوین مختلف چون در فضایل علم یا وجود یا قناعت و... دارند كه برای تأیید سخن در باب مسائل مختلف از آن حكایت ها بهره گرفته شده است.

بنابراین با توجه به تعاریفی كه از اصطلاحات مربوط به حكایت های حیوانات یا راجع به آنها ارائه شده اغلب حكایت های فارسی در تعریف «فابل» می گنجد نه «الگوری» به معنی تمثیل رمزی و دو پهلویی كه یك سوی آن یا یك معنی آن به عمد مخفی نگه داشته شود، در حالی كه مقصود اصلی گوینده یا واضع داستان همان معنای مخفی است، تنها استثنا در ادبیات فارسی منظومه موش و گربه عبید زاكانی است كه در آن نویسنده با یك حكایت متعرض مسائل سیاسی شده و از جنگ قدرت سخن گفته است. گربه عابد در حكایت حاكمی به نام امیر مبارزالدین است كه بر سپاه شیخ ابواسحق حمله می آورد و در نهایت او و تمام فرزندان و اطرافیانش (موش ها) در برابر قضات، حكام و امیرانی است كه حاكمیت را در اختیار دارند (گربه عابد) و با ظاهری ریایی به جان و مال مردم چنگ انداخته اند.
شیوه نقل قصه در آثاری كه حیوانات شخصیت های اصلی آن هستند تفاوت چندانی با قصه ها و شخصیت انسانی ندارد، اما مسأله قابل توجه در این نوع قصه نویسی نوع روایت آن است. همان طور كه می دانید این شیوه نگارش كه قصه در قصه است از هند وارد ایران شده و بسیار هم در این سرزمین مورد توجه واقع شده است. شاید یكی از نمونه های اعلای آن كه البته شرقی است «الف لیل و لیل» هزار و یك شب باشد كه بسیار مشهور است.
در این اثر نیز ما قصه های مختلفی را می خوانیم كه در هم تنیده شده اند. گفت وگو یكی دیگر از ویژگی های مهم در قصه است كه البته این ویژگی در «فابل»ها هم قابل تعمیم است. مانند حكایت های خفاش و طاعن او، سار و درخت چنار در«مصیبت نامه»، حكایت اشتر و ابله، دو روباه، بلبل و زاغ در حدیقهٔ الحقیقه و... حتی در برخی آثار كل قصه جزیی از یك گفت وگو بین دو شخصیت است كه قصه یك دفعه با برشی از میان آن آغاز می شود. در واقع این گونه می توان پنداشت كه دیالوگ بین دو كاراكتر حیوانی كه شخصیت های یك قصه هستند می توانند یك قصه مستقل را ایجاد كنند. پرداختن این موضوع مهم، بخش قابل توجهی از دریچه های ارتباطی را به روی ما می گشاید.
چگونگی همذات پنداری با شخصیت های حیوانی در «فابل»ها این گونه نیست كه وقتی ما ویژگی های نادرست یك حیوان را همان گونه كه هست به نوشتار درمی آوریم (كه البته این ویژگی های نادرست از نگاه انسانی ما این گونه است، در حالی كه در قانون حیوانات این مسأله كاملاً تبیین شده است) و بعد به شخصیت او زبان انسان را اضافه می كنیم. هر انسانی كه فكر كند ویژگی های رفتاری اش مانند آن حیوان است، به طور قطع درمی یابد كه دیگران به او چگونه می نگرند، حتی ممكن است به لحاظ بیرونی این موضوع را نپذیرد اما در ضمیر خود به این مسأله به شدت، دقت می كند. اخلاق گرگ و روباه كه درندگی و زیركی است می تواند در چهره های حیوانی تأثیرات قابل توجهی را در رفتار انسان ها بگذارد. اگر به رام كردن حیوان درون بپردازیم، حیوانی كه در واقع در درون ماست بلكه ویژگی های ناپسند آن را به همراه داریم می توانیم به یك موقعیت متناسب به لحاظ شخصیتی برسیم.
● نمونه قصه از شخصیت های حیوانی
نمونه ای از حكایت «كلیله ودمنه» برای آشنایی با فضای قصه به زبان حیوانات می آوریم كه در آن بازتاب زندگی انسان نهفته است.
▪ حكایت بط و ستارگان: (كلیله و دمنه)
«بطی در آب روشنایی می دید، پنداشت كه ماهی ست، قصدی می كرد تا بگیرد و هیچ نمی یافت، چون بارها بیازمود و حاصلی ندید، فرو گذاشت، دیگر روز هر گاه ماهی بدیدی، گمان بردی كه همان روشنایی است، قصدی نپیوستی و ثمرت این تجربت آن بود كه همه روز گرسنه بماند.»
در حكایت حیوانات در ادب فارسی درباره این نقل آمده است: «حكایت از زبان نشنزبه خطاب به دمنه نقل شده تا این نكته را تقریر كند كه چون شیر بد كرداری و خیانت را دیده و نابكاری آن ها را آزموده، آن را به دیگران تعمیم می دهد و علت خطا را تجربه گذشته می داند و در تعمیم آن به حكایت فوق می گوید. این قصه یك شخصیت و قهرمان واحد دارد كه فریب پندار خود را می خورد، راست نمایی حكایت هم جای سؤال دارد، زیرا بط (مرغابی) ماهی نمی خورد، بهتر بود مثلاً مرغ ماهیخوار یا پرنده دیگری این نقش را برعهده می گرفت. علاوه بر آن یك نكته مهم و سؤال برانگیز باقی است و آن غفلت بط از این واقعه است كه روز دیگر ستاره ای در آسمان نیست تا عكس آن در آب بیفتد. تنها راه توجیه این مسأله، استناد آن به نادانی بط است. مورد دیگر كه در این حكایت می توان برای زندگی انسانی آن را توشه گرفت این است كه یك اصل كلی و عام وجود دارد و آن این اصل است كه در جهان بسیار باطل هست كه حق می نماید و بسیار حقی هست كه باطل می نماید و برانسان صاحب خرد است كه به دیده بصیرت بنگرد و حق و باطل را از هم بازشناسد.»
درواقع همانگونه كه پیشتر ذكر آن آمد، انسان می تواند از حوادث اطراف خود حتی اگر حوادث در رابطه با انسان با انسان دیگر نباشد درس بگیرد.
متونی كه در ادب پارسی به تفصیل از حیوانات به جای انسان استفاده كرده و آنان را در موقعیت های انسانی قرار داده اند بسیارند و در تمام آن ها تعلیمی بودن ركن اساسی قصه قرار گرفته است. چرا كه تعلیم اساسی ترین مسأله در متون نوشتاری ادب پارسی از دیرباز تاكنون بوده است و همان گونه كه خوانده ایم «ادب تعلیمی» بخش قابل توجهی از تاریخ ادبیات ما را به خود اختصاص داده است كه «فابل» ها هم در كلان موضوع زیرمجموعه همین ادب تعلیمی قرار می گیرند. شرایط زیست انسان معاصر اگرچه آن گونه نیست كه بتواند به این متون به طور عمومی و هر روزه مراجعه كند تا از میان آن این آثار درخشان را دریابد و بیاموزد اما می بینیم مجریان بزرگ سینمایی دنیا در تلاشند این شخصیت های حیوانی را دوباره زنده كنند و آن ها را وارد زندگی مردم كنند، حتی این تأثیر آن قدر زیاد است كه مخاطب كارتون ها با شخصیت حیوانات بیش از آن كه كودك و نوجوان باشند، بزرگسالان هستند.
گویی انگار این آثار برای آن ها ساخته شده است. تجربه نشان داده تعالیم اخلاقی اگر استعاری تر و تلویحی باشد تأثیر مازادی خواهد گذاشت و یكی از دلایلی كه می توان در ادامه سلسله دلایل قصه نویسی با شخصیت حیوانات برشمرد همین است كه وقتی به طور تلویحی و غیرانسانی (شخصیت های حیوانی) در اثری حضور دارند و ایفای نقش داستانی می كنند تأثیرشان به مراتب كمتر از شخصیت های انسانی نیست. در حكایت بالا می توانیم یك انسان را در جایگاه آن «بط» قرار دهیم كه برخی مواقع تلاش كرده و براثر بی دقتی به نتیجه نرسیده است، حالا دیگر به جای این كه دقتش را در آن امر بیشتر كند، به طور كل آن تلاش را كه اتفاقاً به جان او نیز بسته است كنار می گذارد. یعنی یك تجربه یا چند تجربه خطاآمیز، كل یك فرایند را حذف می كند. همین مسأله می تواند درس بزرگی برای انسان اندیشمند باشد.

صدای انسانی حیوانات

حیوانات دستکم دو هزار سال پیش وارد ادبیات ایران شدند .

بز پاسخ كرد

سرفراز جنبانید

كه تو با من پیكار می‌كنی

تو با من نبود می‌كنی

تا به كی برم بار (بردباری كنم)

از تو، بلند بی‌سود

اگرت پاسخی كنم

ننگی گرانم بود

گویندم به افسان

مردمان پارسی

جانوران به سبب كاربرد تخیلی و تمثیلی كه دارند همواره در ادبیات فارسی نقش زیادی داشته‌اند. یكی از قدیمی‌ترین و كهن‌ترین روش‌های ادبیات فارسی استفاده تمثیلی از حیوانات است. داستان درخت آسوریك یكی از كهن‌ترین نمونه‌ها است كه حكایت نبرد كلامی میان یك بز و درخت نخل است كه پژوهشگران معتقدند در دوره اشكانی نوشته شده است. دكتر «منیژه عبداللهی»، استاد ادبیات فارسی دانشگاه شیراز و نویسنده و گردآورنده فرهنگ جانوران در ادب فارسی در خصوص سابقه ورود جانوران به ادبیات فارسی معتقد است:

«ورود جانوران به ادبیات به زمانی باز می‌گردد كه تخیل وارد ادبیات شد. یعنی دورانی كه انسان برای بیان آنچه كه درك درستی نسبت به آن نداشت از تخیل خود استفاده كرد و جانوران را با همان هیات اما با زبان انسانی به ادبیات آورد.»

این مرحله همزمان است با مرحله فتیشیسم (جانورپرستی) دورانی كه انسان از حیوانات به عنوان مظاهر پرستش استفاده می‌كند:

«فتیشیسم بر ورود حیوانات تاثیر داشته است. در این دوران برای جانوران نقش‌های تثبیت شده خلق می‌شود.»

در واقع شاعران و ادیبان حیوانات را نماد و نشانه یك شخصیت می‌دانستند و آن را تعریف می‌كردند:

«جانوران همین كه وارد حوزه انسانی می‌شدند از درون جهان تازه ایجاد می‌كردند به طور مثال عنكبوت را به دلیل مرموزی قیافه داننده رازهای علم غیب می‌دانستند و حكم ساحر یا پیش‌گو داشتند. استفاده از حیوانات برای ایجاد جهان از درون به بیرون است و بازگشت از عمق رویا به واقعیت. به همین علت است كه شما می‌بینید كه در برخی متون نقش این جانوران دگرگون می‌شود و موجودی مانند عنكبوت تبدیل به موجودی می‌شود كه علیرغم نظم هندسی تارهایش به دلیل سستی كه بر بی‌اعتباری جهان صحه می‌گذارد و خانه عنكبوت خانه سست و بی‌بنیان یا همان جهان فانی می‌شود.»

آنچه نقش جانوران را در ادبیات به وجود می‌آورد قوه تخیل انسان و نوع رفتار خاصی است كه آن جانور به آن منتصب می‌شود.

عبداللهی معتقد است:

«قدیمی‌ترین حیوان ثبت شده در ادبیات فارسی روباه است. این داستان حكایتی از زبان سغدی كه روباه در آن یك حكیم است. این داستان را مانی نقل می‌كند اما پیش از او شكل گرفته، در دوران اشكانیان، بنابراین حداقل 2000 سال قدمت می‌یابد.»

با این همه مهم‌ترین متنی كه یك حیوان نقش اساسی در آن بازی می‌كند درخت آسوریك است. كلیله و دمنه نیز كه در دوره ساسانی به فارسی برگردانده شده است و در دوران‌های مختلف یكی از مهم‌ترین متون كهن بود كه برای كودكان هم خوانده می‌شد، در ادبیات ایران پس از اسلام نیز نقش حیوانات در اشعار و متون كهن به خصوص متون حماسی شكل می‌گیرد. در این دوران كاربرد نقش برخی حیوانات براساس تفكرات تازه وارد شده در فرهنگ ایرانی تغییر می‌كند و در قالب‌های تازه می‌رود.

نویسنده فرهنگ جانوران در ادب فارسی معتقد است:

«بخشی از این نقش‌ها براساس تصورات اقوام جدیدی بر ایرانیان مسلط شدند، تغییر كرد. مثلا در ادبیات فارسی پیش از اسلام شیر جزو دسته حیوانات بد و اهریمنی بود. در تصاویر تخت جمشید هم شیر را همواره در حال ستیز با آدم می‌بینید اما پس از اسلام با توجه به نفوذ تفكرات عربی آرام آرام مفهوم شجاعت می‌گیرد و سمبل اصلی ایران می‌شود. شما در آثار رودكی و قصران و نویسنده‌های متقدم چند مورد می‌بینید اما در شاهنامه فردوسی و ادبیات حماسی رفته رفته شیر از وجه شجاعت به كار می‌رود.»

در شاهنامه، فردوسی از شیر به شكل مثبت یعنی شجاعت و هم نقش منفی درنده‌خویی بهره می‌برد.

اگر سر به سر تن به كشتن دهیم

دریغ است كه كشور به دشمن دهیم

دریغ است ایران كه ویران شود

كنام پلنگان و شیران شود

فردوسی در این ابیات براساس متون كهن ادب پارسی از وجه منفی شیر

استفاده كرده است. این در حالی است كه در ابیات دیگری به خصوص آن جایی كه از پهلوانان به عنوان نره شیران نام می‌برد به صورت مثبت از شیر بهره می‌برد.

در ادبیات پارسی نمونه‌هایی از جانوران مثبت نیز وجود داشتند كه در دوره‌های بعدی از وجه منفی از آنها استفاده شد.

خوك حیوانی است كه در ایران باستان محبوب بوده است و ریشه‌اش در زبان پارسی از واژه «خو» به معنای خوب برگرفته شده است و انواع مختلف آن خواسپند یا خوب مقدس بوده اما تحت تاثیر فرهنگ سامی و عربی ارزش خود را از دست می‌دهد یا جغد كه حیوانی مقدس و مثبت بوده است ولی كم‌كم تبدیل به حیوان ویرانه‌نشین و شوم و نحس می‌شود.

دكتر عبداللهی همچنین به جادوی حیوانات در ادبیات اشاره می‌كند:

«در وجه جادویی شما به تاثیر حیوانات را در خواب و تعبیر آن در قالب‌هایی برگرفته از ادبیات می‌بیند. مثلا بلبل در كتب تعبیر خواب به معنای مرد قرآن‌خوان است در ادبیات نیز بلبل همچنین تعبیری دارد و با لحن و نواهای موسیقی همراه می‌شود و تعبیر آن سخن گفتن به زبان پهلوی، تورات خوان، لحن داودی، زندباف، گلبانگ پهلوی و اوستاخوان است.»

ضرب المثل ها

اين چند تا مثل محلي را كه در شهرستان جلفا خيلي مورد استفاده قرار ميگيرد و خيلي معني دار هستند بعنوان هديه تعطيلات نوروزي تقديم ميكنم . هميشه خوش و خرم باشيد . بقول مشهور : (قديم كيشي لر سوزوزون عرقين چكيبلر )
1- دلي يه هميشه بايرامدي ( براي ديوانه هميشه عيد هست.)
2- پيس تويوخ برك يوموتلار (مرغ زشت تخم هايش سفت است.)
3- كچينين قطوري سر چشمه دن سو ايچر.(بز گر از سر چشمه آب مي خورد .)
4- آدي منيم دادي سنين .( به اسم من ولي لذتش مال ديگران.)
5- يا آدان لايق يا آدينا لايق ( در موقع كادو دادن يا لايق خودت باشد يا لايق طرف )
6- يلانا بورون ، الينن سورون .(خواهي نشوي رسوا همرنگ جماعت شو )
7- مصاحبين باب ايله ، گورن دسين هابيله .( تو اول بگو با كيان دوستي –من آنگه بگويم كه تو كيستي.)
8- الله داغينا باخار قار ورر .(خاوند به هر كسي به اندازه لياقتش ميدهد، خلايق هرچه لايق .)
9- سارالا سارالا قالماخدان ، قيزارا قيزارا اولماخ ياخشيدي. (مرگ سرخ به از زندگي ننگين است .)
10- هرنه سالار سان آشووا ، اودا چيخار قاشوقووا (تقريبا ، هرچه كني بخود كني – گر همه نيك و بد يا كني .)
11- بالالي قارقا بال يمز . ( همه چيز براي بچه ها )
12- قيزي اولان قيرميزي دون گيمز (همه چيز براي دختر ها )
13- قيز قالدوقجا قيزيلا دونر ( دختر هرچه در خانه پدر باند ارزشش زياد ميشود!!)
14- قره قارقانوندا بالاسي اوزينه خوشدي.(بچه كلاغ سياه هم براي مادرش خوشكل است .)
15- صبريله ن حلوا پيشر اي قورا سنن .(گر صبر كني ز غوره حلوا سازد.)
16- سوز سوزي گتيرر آرشين بزي (حرف ، حرف مي آورد و....)
17- اوزگه آتينا مينن تز دوشر . ( كسي كه سوار اسب ديگري شده زود پياده ميشود .)
18- الچيسي گوني اولانون باشونا كولوم اولار .( خواستگار اگر همسر مرد باشد آن عروس خاك تو سرش ميشود .)
19- باشوا كول ده اله سن اوجا يردن اله(همت بلند دار كه مردان روزگار – باهمت بلند بجائي رسيده اند.)
20- دولنن آياغا داش دگر .(جوينده يابنده است .)
ادامه دارد.....

فعلا ، باز هم خدمت ميرسم ، انشاالله ..

ضرب المثل هاي زير راهم بدون توضيح مينويسم هر كسي ده تا از آنها راترجمه بكند و در قسمت نظر ها همراه آدرسش بنويسد يك كتاب خوب به آدرسش ارسال خواهم كرد:

1- قالان ايشه قار ياغار .
2- دويمه قاپومي دويمه سينلر قاپووي.
3- سري وي دوستان دمه دوستوووندا دوستي وار
4- لپه ني دمهدويوني ده دونني دمه بويوني ده
5- ياغي توكوب ياغ اوسته ،شورباني ياوان قويان الله...
6- چورگي ات دريايه باليخدا بولمه سه خاليق بولر
7- دلي دن دوري خبر..
8- ايشله ميين ديشله مه ز...
9- اوجوز اتين شورباسي اولماز.
10- قوهوم آدامين اتينده يسه سوموگون چوله آتماز
11- قورخ او كسده ن كي قورخماز آبرونان
12- سويون ليل آخانونان آدامون يره باخانونان
13- سامان آلتوننان سو يريدن
14- تومان سوز لوخدان اوده قاليب
15- قارا گونون عمري آز اولار
16- اوز ده ئيكي دابان داشيدي
17- اولي اشكك آختارور نالون چكسين
18- آدين قويدون دگيرمانچي چاغير گلسين دن كوروغلي
19- سو ايچينده سوسوز ..
20- حمام سويويونان دوست تاپير
21- الينن گه دني آتاسونا احسان ورير
22- الينين دوزي يوخدي
23- آشينا سويوخ سو قاطماخ
24- مرند اولوسو كيمين اوزاندي
25- آدين قويدون رشيد ، بيرين ددين بيرين اشيد .
26- بلدرچينا بيگليخ يتيشن ده اول آناسونون امجه گين كسر
27- ايلان هر يره ده ايري گدسه اوز اوواسونا دوز گدر.
28- اولدوز گورمه ميش جان ورمز
29- ايت هوروير ، كاروان گچر.....
30- آنلويان بير گولر ، آننامويان ايكي...

بایاتی

بایاتی رایج‌ترین فرم شعر فولکولوریک یا همان ادبیات شفاهی مردم آذربایجان است.

بایاتی از چهار مصرع کوتاه هفت هجائی تشکیل شده‌است که مصرعهای اول، دوم و چهارم هم قافیه و مصرع سوم آزاد است. مضمون و هدف نهایی بایاتی نیز در دو مصرع آخر بیان می‌شود و از نظر فرم شبیه دو بیتی بوده ولی کوتاه تر از دو بیتی است که هر مصرع یازده هجا دارد.به ندرت بایاتی شش مصرعی هم یافت می‌شود.

در بایاتی‌ها مضامین عمیق فلسفی، اجتماعی، تاریخی، دینی، اخلاقی و لیریک بیان می‌شود.در بایاتی‌ها مبارزه علیه استثمار و ستم ملی، عشق به وطن و مردم، دیدگاه‌های فلسفی، عوالم معنوی و داخلی انسان و غیره منعکس می‌شود. بایاتی‌ها به سبب تنوع موضوع و مضمونشان در جشن و پایکوبی، عزا و ماتم، مراسم مختلف، در تنهایی و جمع و خلاصه در هر حالت و همه جا خوانده می‌شوند.

از سرایندگان مشهور بایاتی می‌توان به شاه اسماعیل صفوی که در شعر ختایی تخلص می‌کرد اشاره نمود.

وجه تسمیه بایاتی

در زمینه ریشه‌شناسی یا اتیمولوژی کلمه بایاتی نظرات مختلفی موجود است . به نظر سلمان ممتاز بنا به روایتی بایات نوه اوغوزخان بوده و نام قبیله بایات نیز که در تاریخ آذربایجان نقشی اساسی داشته‌اند، منعکس شده‌است و بایاتی یعنی شعری که مخصوص قبیله بایات است.

محمود کاشغری در کتاب دیوان لغات ترک از بایات به عنوان توتم نامبرده و پروفسور دمیرچی زاده و پروفسور تهماسب از برجسته‌ترین فولکلورشناسان آذربایجان نیز به توتم بودن «بایات» صحه گذاشتند.

امین عابد دیگر فولکلورشناس آذربایجان که بیشترین و معتبرترین تحقیقات بر روی بایاتی‌ها متعلق به اوست، معتقد است که «در فولکلور ملل ترک اشعار هفت هجایی و چهار مصرعی، فقط در آذربایجان «بایاتی» نامیده می‌شود و در میان سایر ملل ترک اسامی مختلف دیگری دارد؛ مثلا در لهجه‌های غربی چون ترکی عثمانی (استانبولی) «مانی» (mâni)، در ترکی کریم «چینق» (ςinq)، در ترکی قازان و کریم جنوبی «جیر» (jir)، در ازبکی «اَشوله» (âšula)، در ترکی عراقی «تورکو» (türkü)، در قرقیزی و قزاقی «قاییم اولنگ» (qâyim ölang) و «اَیتیسپا» (âytispâ) نامیده می‌شود.

رابطه موسیقی و بایاتی

رابطه موسیقی و بایاتی‌ها یک ارتباط تنگاتنگ و غیر قابل انکار است و بر روی بسیاری از بایاتی‌ها آهنگ‌های مختلف موسیقی گذاشته شده و از این میان دستگاههای موسیقی گوناگونی چون بیات ترک ، بیات شیراز، بیات کرد ، بیات چوپان و غیره به وجود آمده‌است.

سیری در تاریخ زبان و لهجه‌های ترکی٬ دکتر جواد هیئت،نشر پیکان

عزیزی یم سا لما سـا
خوی دان گئدرسالماسا
بنـده بنـده یه نـئـــیلـر
آلــلاه گـؤزدن سالما سا

عزیزی یم بیــرده من
دولدور ایچیم بیرده من
عؤمرآزالدی گون کئچدی
جاوان اولمام بیرده من

عزیــزیم وطن یاخشی
گئیمگه کتــان یاخشی
گزمگه غریـب اؤلـکه
اؤلمگه وطــن یاخشی

عزیــزیم المیــــم وار
گوموشدن قلمـیـــم وار
یاخیـنــا گلنـمیـــــــــرم
اوزاقـدان سلامیـــم وار

عزیــزیم مرده سـاری
سو گلـــر بنـده ساری
باغلاسالار قول قیچیـم
سوروننم مـرده ساری

خانه های قدیمی را پیش از آنکه خانه نو را بسازید ویران نکنید
(بندتو کروچه)

وقتی باران حسد باریدن گیرد درخت فساد بروید
( امام علی ع )

اگر خاموش باشی تا دیگران به سخن آورندت بهتر از این است که در حال سخن گفتن خاموشت کنند
(سقراط)

اگر آرزومندید به سعادت برسید پیش از آنکه خود عبرت دیگران شوید از دیگران پند و عبرت بگیرید
( امام علی ع )

ادب خرجی ندارد ولی همه چیز را خریداری میکند
(لاوی تلناجیو)

احتیاط اندازه ای دارد که اگر از حد فزون شد ترس خواهد بود
(امام حسن عسگری ع)

گفتن از زنبور بیحاصل بود، با یکی در عمر خویش ناخورده نیش
(سعدی)

زیانکارترین مردم کسی است که بتواند حق بگوید ولی نگوید
( امام علی ع )

خوشبختی حاصل یک جریان ساده است امنیت خاطر و آزادی
(دیوژن)

هر کس بر خدا توکل کند مغلوب نمیشود
(امام باقر ع)

چون که گل رفت و گلستان شد خراب، بوی گل را از که جوییم از گلاب؟
(مولوی)

وقتی آزمایش شدند، دینداران اندکند
(امام حسین ع)

مهم آن است که بدانی با چه کسی طعام میخوری، آنگاه مهم نیست که چه میخوری
(جورج سانتایانا)

زیرکانه ترین زیرکی پرهیزگاریست
(امام مجتبی ع)

حافظ وظیفه تو دی گفتن است و بس، در بند آن مباش که نشنید یا شنید
(حافظ)

هر چه فکر شما بزرگ باشد به همان اندازه بیشتر به افکار دیگران احترام میگذارید
(پاسکال)

من از آنچه نمیدانید نگرانی ندارم ولیکن باید دید آنچه را میدانید چگونه به کار میبندید
(رسول اکرم ص)

اگر خدا را میان انسانها نیابی در میان ستارگان هم نخواهی یافت
(لاواترا)

از کار خیر خودداری مکن هر چند کسی قدر آن را نداند
( امام علی ع )

اگر من ناجوانمردم به کردار، تو بر من چون جوانمردان گذر کن
(سعدی)

اگر همه اموال خود را صدقه دهم و بدن خود را بسپارم تا سوخته شود اما محبت نداشته باشم هیچ سودی نمیبرم
(یک حواری)

من با رنج دادن خویش قلب دشمنان را را نرم خواهم کرد
(مهتما گاندی)

اگر میخواهی حاکم بر عالم شوی عقل را حاکم بر خویش گردان
(تولستوی)

اسب ستم سوار خود را زمین میزند
( امام علی ع )

زندگی هر انسانی جاده ای ایست که به نهانخانه وجودش منتهی میشود
(هرمان هسه)

شما به قانون گذاری دلخوشید اما از قانون شکنی دلخوشترید
(خلیل جبران)

سخنان کوتاه اخلاقی ـ تربیتی

رسول نقیبی

سعدی: اندیشه کردن که چه گویم، به از پشیمانی خوردن که چرا گفتم.

اول اندیشه وانگهی گفتار

پای بست آمده است و پس دیوار

ده درویش در گلیمی بخسبند و دو پادشاه در اقلیمی نگنجند.

پادشه را کرم باید تا برود گرد آیند و رحمت تا در پناه دولتش ایمن نشینند.

افلاطون: هیچ کوچک را حقیر مشمارید، که از شما فزونی یابد.

افراط، عموما سبب پیدایش واکنش است و تغییریدر جهت مخالف پدید می آورد، خواه در فصول سال باشد، خواه در افراد و اخواه در حکومت.

فضیلت ها را نه از راه بیم و امید، بلکه به خاطر خود آنها باید کسب کرد؛ زیرا جمال روح بسته به آنهاست.

فضیلت، سرچشمه آسایس روح است.

سقراط: نفس شریف را به نیکویی قبول حق و نفس خبیث را به سرعت میل به باطن، می توا تمییز داد.

ارسطو: ضایع ترین اوقات زندگی، وقتی است که در غیر طلب حق و بیهوده صرف شود.

شادمانی، عبارت است از پروراندن و نشو و نما دادن عالی ترین صفت ها و ویژگی ها.

دیل کارنگی: با دیگران بخند، نه بر دیگران.

تولستوی: همه می خواهند بشر را عوض کنند، ولی دریغا که هیچ کس در انی اندیشه نیست که خود را عوض کند.

سعدی: نه هر چه به قامت مهتر، به قیمت بهتر.

قدر عافیت کسی داند که به مصیبتی گرفتار آید.

بر رعیت ضعیف رحمت کن تا از دشمن قوی زحمت نبینی.

قرار در کف آزادگان نگیرد مال

نه صبر در دل عاشق، نه آب در غربال

رنجوری را گفتند: دلت چه می خواهد؟ گفت: آنکه دلم چیزی نخواهد.

مال از بهر آسایش عمرست، نه عمر از بهر گرد کردن مال.

نیک بخت آن که خورد و کشت و بدبخت آن که مرد و هشت.

مشو غرّه بر حسن گفتار خویش

به تحسین نادان و پندار خویش

متلکم را تا کسی عیب نگیرد، سخنش صلاح نپذیرد.

همه کس را عقل خود به کمال نماید و فرزند خود را به جمال.

حریص با جهانی گرسنه است و قانع به نانی سیر.

توانگری به قناعت، به از توانگری به بضاعت.

هر که در حال توانایی نکویی نکند، در وقت ناتوانی سختی بیند.

خبری که دانی، دلی بیازارد، تو خاموش تا دیگری بیارد.

دو کس مردند و حسرت بردند: یکی آن که داشت و نخورد و دیگر آن که دانست و نکرد.

گرت ز دست برآید چو نخل باش کریم

ورت ز دست نیاید چو سرو باش آزاد

ـ شکسپیر: مصایب خودتان را مانند لباس های خودتان با کمال بی اعتنایی تحمل کنید.

ابوالعلا معرّی: بسا اتفاق می افتد که در جست وجوی یک سعادت خیالی برمی آییم و خود را گرفتار هزاران مصیبت واقعی می کنیم.

ـ عزیزالدین نسفی:

حیات را به غنیمت دار، و صحت را به غنیمت دار و جوانی به غنیمت دار و یاران موافق و دوستان مشفق را به غنیمت دار، که هر یک نعمتی عظیم هستند و مردم از این نعمت ها غافلند.

از آنها مباش که چون نعمت فوت شود، آن گاه قدر بدانی.

با وجود نعمت، اگر قدر نعمت بدانی، توانی که آن را به غنیمت داری.

چون انسان کامل خدای را بشناخت، بعد از شناخت خدای، هیچ کاری برابر آن ندید و هیچ طاعتی بهتر از آن ندانست که راحت به خلق رساند و هیچ راحتی بهتر از آن ندید که با مردم چیزی گوید که مردم چون آن بشنوند و به آن کار کنند، دنیا را به آسانی بگذرانند و از بلاها و فتنه های این جهانی ایمن باشند و در آخرت رستگار شوند.

ـ بودا: آن که خوشی خود را در رنج دیگران بجوید، هرگز روی خوشی را نمی بیند.

ـ گوته: کسی شایسته آزادی است که هر روز بتواند به هوس های خود چیره شود.

ـ تولستوی: بدترین و خطرناک ترین کلمات این است: «همه این گونه اند».

ـ افلاطون: هیمن که مرد از حد تجاوز کند؛ یعنی به آنجا رسد که محل او نبوده، اخلاق او زشت و خشن می شود.

ـ افلاطون: سرعت و تندی کار را مجوی، بلکه خوبی و برگزیدگی آن را سعی کن؛ زیرا مردم از تو نپرسند در چه مدت کار را انجام دادی، بلکه خوبی و بی نقصی آن را می جویند.

ـ کاظم زاده ایرانشهر: استقامت، مادر موفقیت است و موفقیت، مادر سعادت.

ـ عیسی مسیح علیه السلام : باید با صبر و شکیبایی، عیب هایی را که نمی توانیم نه در خود و نه در دیگران تغییردهیم، تحمل کنیم.

سعدی:

نباید بستن اندر چیز و کس دل

که دل برداشتن کاری است مشکل

ـ ابوسعید ابوالخیر:

در رفع ححب کوش، نه در جمع کتب

کز جمع کتب نمی شود رفع حجب